Lenga viva

2 de coberta

Per totes los qu'ensenhan l'occitan, per totes los qu'aprenon l'occítan, per totes los occitanistas e totes los lingüistas de pertot.

Cantalausa amb Cultura d'òc, 71 camin Sant Alòi, 81 990 CUNAC.

Contacte sonque per telefòn (05 63 45 23 15) o per letra: pas de permanéncia.

Depaus e expedicions : Culture d'òc,
chemin Saint Eloi, 81 990 CUNAC (France).

Adreça de redigir en francés, si que non la Pòsta arrèsta letras e còlis: avèm perduts aital 4000,00 euròs de diccionaris qu'arribèron pas a destinacion, que nos foguèron pas remandats e que nos calguèt remplaçar.

En cas de dissolucion de Cultura d'òc o de quicòm mai, lo copyright serà mestrejar per EN e Na Gèli de Combas (adreça, tornarmai, de redigir en francés).

Tota mena de reproduccion va al senscontra de la solidaritat occitana e acuola las associacions occitanas a publicar mens, o pas ges, o a far quincanèla.

Avertiment

AVERTIMENT

L' objectiu d' aiceste libre es doble: servar lo patrimòni linguistic occitan, e ajudar los que vòlon conéisser e practicar melhor nòstra lenga.

Totes sabèm que per parlar una lenga, cal far seus, lo mai possible, lo lexic, la sintaxi e l'èime de la lenga. Per comprene o se far comprene, cal recebre o donar quora un sinonim, quora un o mai d'un exemple. N'avèm besonh tant dins la fasa d'aprendissatge de la lenga coma dins la fasa de perfeccionament, mas tanben dins la practica quotidiana. Per mantuna rason, lo nombre d'exemples es limitat e sovent insufisent dins las gramaticas e los diccionaris. Es aquela manca qu'avèm ensajat de compensar, en fasent a l'encòp un obratge de consulta e un instrument de trabalh original sus la lenga.

I trobaretz de centenats de sinonims e de milieirats d'exemples autentics de lenga parlada e modèrna que los Occitanofòns de naissença e fòrça mai tes emplegan correntament. E mai se cal tanben téner compte de l' intonacion (en lenga parlada) e de la diferéncia entre lo sens pròpri e lo sens figurat, una expression o una frasa dison totjorn quicòm. D' ont mai coneissèm de biaisses de dire, d' ont mai o di sèm melhor e d'ont mai o escrivèm melhor. Oblidèssem pas que la lenga escricha es lo complement natural e indispensable de la lenga parlada: una enriquís l'autra.

Propausam dètz categorias principalas e vint-e-sèt joscategorias, d'unas mai longas que non pas las autras, que seriá estat inutil e completament artificial de voler far de tièiras egalas. Vist que los camps lexicals de t

Las categorias

  1. L'ÒME
    1. lo còrs
    2. la persona
    3. la santat / los accidents
    4. l'atrencadura
  2. LA VIDA DE L'ÒME
    1. la subsistència
    2. las etapas de la vida
    3. l'ostal
  3. L'ACTIVITAT UMANA
    1. la vida activa
    2. los lésers
    3. lo transpòrt
    4. l'economia
  4. LA PENSADA / LA CREATION
    1. la vida espirituala, intellectuala e artistica
  5. LA SOCIETAT
    1. las relacions umanas e socialas
    2. la formacion / l'informacion
  6. LO PAÏSATGE
    1. la vila / lo vilatge
    2. lo campèstre
    3. lo relèu / la localizacion
  7. LA NATURA
    1. lo mond vegetal
    2. lo mond animal
  8. LO TEMPS
    1. lo temps que passa
    2. lo temps que fa / lo cèl
  9. L'ÈIME DE LA LENGA
    1. parlar corrècte
    2. idiotismes
    3. definicions / sinonims
    4. provèrbis
    5. devinhalas
  10. LO PASSA E LO PRESENT : ÇÒ DE PASSA
    1. istòria / tradicions
    2. de tot un pauc

Activitats pedagogicas

Las nau activitats pedagogicas an una pagina per elas, cada còp qu'es possible un aplechon facilita lo trabalh de cèrca per las frasas.

1-Cercar

1. CERCAR

L' animator o un dels participants legís o escriu una frasa anonciada (a l' azard o pas) :

1.1. Cercar ont es estada classada dins quina categoria, - dins quina joscategoria.

1.2. Cercar a quina(s) autra(s) categoria(s) e joscategoria(s) poiriá aperténer la frasa.

Exemple : A la Teresa un glacet li fa totjorn gonheta (enveja) es dins 2.1. (la vida de l' òme ­la subsisténcia) ; poiriá èsser dins 1.2.( l' òme - la persona)

1.3. Cambiar un mot (un substantiu, un adjectiu, un vèrb, etc.) o una expression :

  • trapar lo nombre pus grand de frasas sens cambiar de categoria.
  • trapar lo nombre pus grand de categorias diferentas.

Exemple : Aquesta passa (pel moment), los pòrcs tiran pas (se vendon pas) es dins 3.4. (l 'economia).

Òm pòt cambiar passa per setmana, annada, sason sens cambiar de categoria.

Òm pòt cambiar pòrcs per vedèls, motons, rits sens cambiar de categoria.

En cambiant tiran per rondinan, manjan o bevon, òm passa a 7.2. (lo mond animal).

En cambiant pòrcs per caçaires, òm passa a 3.2. (los lésers).

En cambiant pòrcs per chimenèias, òm passa a 2.3. (l'ostal).

1.4. Cercar la question a pausar per obténer la frasa anonciada.

Exemple: Un alpinista espinta de pitons dins la paret d'escalar (3.2.)

Questions:

Qual espinta de pitons dins la paret d'escalar ?

Qu'espinta un alpinista dins la paret d'escalar ?

Ont un alpinista espinta de pitons ?

Varianta: se la frasa anonciada es interrogativa, cal trapar la(s) responsa(s) possibla(s).

Aplechon

Causir una categoria o mai per ne tirar una frasa o mai a l'azard.
Per causir mai d'una de reng, mantenetz quichada la clau «Maj» al seleccionar de la mirga.
Per causir a tusta busta, mantenetz quichada la clau «Ctrl» al seleccionar de la mirga.

2-Imaginar

2. IMAGINAR

2.1. Imaginar una joscategoria non representada coma tala dins una tièira presa a l'azard o pas: (ex : la man dins lo còrs 1.1. ; la caça dins los lésers 3.2.).

Exemple:

la man:
  • Per se desengrepesir los dets calguèt qu 'aluquèsse lo fuòc.
  • Cruscafavòtas o lo Majofre son d'escaisnoms del det gròs.
la caça:
  • Pam ! Pam ! deslarguèt dos còps de fusil mas manquèt la lèbre.
  • As tuat quicòm a la caça? - Òc-ben! ai tuat lo temps.

2.2. Cercar una (o mai d'una) autra frasa que pòsca acompanhar tala o tala illustracion.

2.3. Ajustar una bofiòla amb de paraulas per cada personatge (òmes o bèstias) de tala o tala illustracion :

  • escriure,
  • improvizar oralament (interpretacion teatrala),
  • escriure e interpretar (interpretacion teatrala).

Aplechon

Causir una categoria o mai per ne tirar una frasa o mai a l'azard.
Per causir mai d'una de reng, mantenetz quichada la clau «Maj» al seleccionar de la mirga.
Per causir a tusta busta, mantenetz quichada la clau «Ctrl» al seleccionar de la mirga.

Quantas frasas voletz (pas mai de 20)?

3-Identificar

3. IDENTIFICAR

3.1. Identificar l'intrusa (plaçada exprès) dins una tièira d'una cèrta categoria (las frasas pòdon èsser escrichas sus un fuèlh o un tablèu, o anonciadas oralament).

Varianta: òm pòt augmentar lo nombre de frasas e lo nombre d 'intrusas.

3.2. Reconstituir las frasas corrèctas dins una tièira borramesclada.

Exemple:

  • Tièira borramesclada :
  • Bandèt sos muscles dins la fanga sens se.far mal.( 1.1.)
  • S 'espatèt (s'aplatussét) per donar l 'alèrta. ( 1.1.)
  • Emili bracejava per èsser capable de sautar la paret.( 1.1.)
  • Frasas corrèctas :
  • S 'espatèt (s'aplatussèt) dins la fanga sens se far mal. (1.1.)
  • Bandèt sos muscles per èsser capable de sautar la paret.(1.1.)
  • Emili bracejava (brandissiá los braces) per donar l'alèrta.(1 .1.)

 

3.3. Apariar las doas mitats de frasas mescladas.

3.4. Propausar doas frasas (una corrècta e l'autra pas) e identificar la frasa corrècta.

Exemple:

Un civet de lèbre li ven per gost.(9.1.)

Lo francisme es civet ; lo mot occitan vertadièr es cibièr.

Remarca :

Aicesta activitat pòt èsser considerada coma anti-pedagogica. Per nosautres o es pas, vista la situacion de diglossia que caracteriza l'occitan.

D'un biais conscient o inconscient, emplegam de francismes, fasèm de barbarismes e de solecismes.

Ne cal téner compte se volèm pas parlar una lenga incorrècta, embastardida, un sembla-occitan.

Coma lo risc es encara pus grand per de mond en situacion d'aprendissatge, propausam aicesta activitat de sensibilizacion que, coma las autras, cadun demòra liure de practicar o pas.

Aplechons

Intrusa(s)
Causir una categoria o mai per ne tirar una frasa o mai a l'azard.
Per causir mai d'una de reng, mantenetz quichada la clau «Maj» al seleccionar de la mirga.
Per causir a tusta busta, mantenetz quichada la clau «Ctrl» al seleccionar de la mirga.
categorias de las francas categorias da las intrusas

Quantas frasas voletz (pas mai de 20)?

Quantas frasas intrusas voletz (pas mai de 20)?
Borramesclar
Causir una categoria o mai per ne tirar una frasa o mai a l'azard.
Per causir mai d'una de reng, mantenetz quichada la clau «Maj» al seleccionar de la mirga.
Per causir a tusta busta, mantenetz quichada la clau «Ctrl» al seleccionar de la mirga.

Quantas frasas voletz (pas mai de 20)?

4-Endevinar

4. ENDEVINAR

4.1. Endevinar lo mot o l'expression possibla per completar una frasa traucada e la poder enclaure dins tala o tala categoria.

Exemple :

Per far descoar _______________l'embarrèt jos un panièr capvirat.

Categoria versemblabla : lo mond animal (7.2.)

Mots possibles : la galina, la rita, l 'auca, etc.

Remarca :

  • òm pòt acceptar totes los mots possibles.
  • òm pòt tanben far endevinar lo mot exacte.

Aplechon

Causir una categoria o mai per ne tirar una frasa o mai a l'azard.
Per causir mai d'una de reng, mantenetz quichada la clau «Maj» al seleccionar de la mirga.
Per causir a tusta busta, mantenetz quichada la clau «Ctrl» al seleccionar de la mirga.
categorias

Quantas frasas voletz (pas mai de 20)?

5-Reformular

5. REFORMULAR

5.1. L'animator (o un dels participants) causís una frasa dins una tièira de precisar (categoria, joscategoria o pagina) e la fa reformular (escrich e/o oral).

Exemple :

Frasa causida: Son accident lo clavelèt al lièch per doas setmanas. (1.3.)

Frasa reformulada : Demorèt doas setmanas al lièch a causa d'un accident.

5.2. L'animator o un dels participants reformula una frasa (precisar lo categoria, joscategoria o pagina), la legís o l'escriu ; l'objectiu serà de tomar trapar la frasa qu'es estada reformulada.

Exemple de reformulacion :Se copèt lo Majofre amb la ganiva.

Frasa causida: Se faguèt una brava talhada pel det gròs amb la cotèla. (1.3.)

Aplechon

Causir una categoria o mai per ne tirar una frasa o mai a l'azard.
Per causir mai d'una de reng, mantenetz quichada la clau «Maj» al seleccionar de la mirga.
Per causir a tusta busta, mantenetz quichada la clau «Ctrl» al seleccionar de la mirga.

6-Compausar

6. COMPAUSAR

6.1 Emplegar (inserir) dins un tèxt personal coerent (anecdòta, remembre, raconte inventat) de frasas de l'obratge,

  • tiradas d'una categoria impausada o non, amb un nombre impausat o non,
  • amb un tèma impausat o non,
  • amb una longor impausada o non.

Possibilitats de trabalh collectiu :

los tèxtes escriches :

  • se pòdon escambiar entre los participants per lor far endevinar las frasas inseridas,
  • se pòdon legir per far endevinar als participants las frasas inseridas.

6.2. Completar (enriquir) una frasa en ajustant quicòm (un mot, una expression, una proposicion),

  • siá en demorant dins la meteissa categoria amb un ajuston impausat o pas: un vèrb, un adjectiu, un substantiu; un complement de lòc, de temps, de manièira, etc.
  • siá en autrejant a la frasa una segonda categoria (impausada o pas), amb un ajuston impausat o pas.

Aplechon

Causir una categoria o mai per ne tirar una frasa o mai a l'azard.
Per causir mai d'una de reng, mantenetz quichada la clau «Maj» al seleccionar de la mirga.
Per causir a tusta busta, mantenetz quichada la clau «Ctrl» al seleccionar de la mirga.

Quantas frasas voletz (pas mai de 20)?

7-Memorizar

7. MEMORIZAR

7.1. Memorizar una frasa, una expression, un provèrbi (o mai d'un) dins una tièira de precisar que pòt èsser donada a legir (dins un temps limitat o pas) o ausida (un o mai d'un còp). Possibilitats de trabalh individual o collectiu :

  • los participants dison çò memorizat (d'autres pòdon repetir),
  • los participants escrivon çò memorizat, puèi o legisson (d'autres pòdon repetir),
  • un (o mai d'un) participant far endevinar als autres, coma una devinalha normala, la frasa, l' expression o lo provèrbi memorizat (que pòt aver escrich primièr o pas).
  • un (o mai d'un) participant fa endevinar als autres la primièira o la segonda mitat d'una frasa o d'un provèrbi qu'a memorizat (que pòt aver escrich primièr o pas).
  • los participants devon completar per escrich qualques frasas o provèrbis de la tièira que la primièira o la segonda mitat es estada escafada.

Variantas:

  • una responsa amb un (o mai d'un) sinonim pòt èsser acceptada,
  • una responsa amb un (o mai d'un) sinonim pòt tanben èsser demandada.

Aplechon

Causir una categoria o mai per ne tirar una frasa o mai a l'azard.
Per causir mai d'una de reng, mantenetz quichada la clau «Maj» al seleccionar de la mirga.
Per causir a tusta busta, mantenetz quichada la clau «Ctrl» al seleccionar de la mirga.

8-Interpretar

8. INTERPRETAR

8.1. Interpretar teatralament un mot, una frasa, una expression, un provèrbi dins una tièira de precisar (exercici d'improvizacion e d'expression corporala) :

  • siá lo participant interprèta çò que el a causit, e los autres o devon endevinar,
  • siá lo participant interprèta çò que l' animator a causit, e los autres o devon endevinar. (Se degun endevina pas, l'animator pòt sollicitar qualqu'un mai o ajudar a endevinar).

Possibilitat: organizar un 'concors' d'interpretacion.

8.2. Interpretar teatralament las paraulas simplas que poirián dire los personatges (òmes o bèstias) de tala o tala illustracion e las far endevinar.

8.3. Interpretar graficament (dessenhar) dins un temps limitat (o pas), sus un fuèlh o un tablèu un mot, una frasa, una expression, un provèrbi dins una tièira de precisar ( o pas) :

  • siá lo dessenhaire representa çò que el a causit, e los autres o devon endevinar,
  • siá lo dessenhaire representa çò que l' animator a causit, e los autres o devon endevinar.

(Se degun endevina pas, l'animator pòt sollicitar qualqu'un mai o ajudar a endevinar). Possibilitat: organizar un 'concors' de dessenh.

Aplechon

Causir una categoria o mai per ne tirar una frasa o mai a l'azard.
Per causir mai d'una de reng, mantenetz quichada la clau «Maj» al seleccionar de la mirga.
Per causir a tusta busta, mantenetz quichada la clau «Ctrl» al seleccionar de la mirga.

9-Completar

9. COMPLETAR

9.1. Completar tala o tala joscategoria amb de frasas personalas, o de frasas ausidas dins una convèrsa, o de frasas legidas dins un libre:

  • se pòt far en tant qu'exercici personal,
  • se pòt far en tant qu'exercici collectiu, amb un nombre de frasas impausat o pas, dins un temps limitat o pas.

Cercar un mot

Crca de mots

Linhas per mot

Devinalhas

Ai un uèlh al cap de la coeta, sabes qual siái, Malfeta ?


A pas ni coa ni cap, mas fa un nenon plan mannat.


Voja son ventre per emplenar lo de son mèstre.


Totjorn a córrer e jamai lassa, totjorn a parlar sens saber qué ditz.


A la seu òssa sus la pèl; ela es blanca, el rossèl.


Son dos fraires, mas se pòdon pas véser.


Blanc parpalhonèl que pertot me pausi, sus la mar non ausi.


Ai un ventre, ai un còl, mas pas ges de cap, qual siái ?


Ai pas ni carn ni mai òs, e de la man me'n manca pas un tròç.


Siái plen lo jorn e vuèg la nuèch, qual siái ?


Quand a dejunat, entremièg las cambas met lo nas.


Laurat e relaurat, cap de lauraire i es pas passat.


Cinc lauraires, mas pas qu'una rega.


Quatre cambas lo matin; doas a miègjorn; tres lo ser.


Una gleisòta blanca; quand se dobrís, jamai pus non se tampa.


Teulat e reteulat, cap de teulièr i es pas passat.


Doas mòrtas que pòrtan un viu, endevinha qual sèm, Matieu?


Sèm plen lo jorn e vuèges la nuèch, qual sèm?


La maire de Calicòt a d'òsses, e son filh Calicòt n 'a pas.


Quatre domaisèlas per un prat que quand plòu se banhan pas.


Long long coma cordon, e de dents coma raton.


Ven a caval e s'entorna a pè.


Lo trobatz a vòstra pòrta, e pèrdre vos pòt menar.


Granda domaisèla, mas pel cap a pas qu'un pel.


De fust, portariá un castèl ; de fèr, pòrta pas un clavèl.


Quand passèsse lo rei, quitariá pas lo capèl.


A cada pas que fa, se pèrd un tròç de coeta.


Tanlèu conegut e tanlèu fotut.


Ventre gròs e rebombèl, a las còstasjos la pèl.


Assetat sus un soquet, pissa coma un canholet.


Quand a dinnat tot son sadol, se cunha lo nas dins lo cuol.


D'ont pus tèunha la veiretz e d'ont mai de paur n'auretz.


Petaçat, repetaçat, cap d' agulha i es pas passat.


Beu son sang e manja sas tripas, sabes qu'es aquò, Monica?


A dos parelhs d'alas, mas vòla pas; vòli jogar que devinharàs pas!


D' ont mai la peltiran per la garganta e d' ont mai canta.


D'ont mai i n'a d'ont mens pesa.


Estira sos braces pr'amor d'i penjar sos mainatges.


Negra maire, paire reganhut, mas filhòta polida.


Cabironat, recabironat, cap de fustièr i es pas passat.


Totjorn dedins mas totjorn banhada, gara quand se met a la fenèstra!


Sèm dos rengs de serventas blancas, al meteis palatz abitam ; un dòna roja al mitan, nos leca lo ventre e las ancas.


Tot un pòble de domaisèlas, totas plan polidas e bèlas, regassan tota la nuèch, e lo matin se'n van al lièch.


D'ont mai i n'a d'ont mens pesa, d'ont mens i n'a d'ont mai pesa.


Dòna Negreta monta en cadieireta, Monsen Roget li dona lo foet; se Monsen Roget foita tròp, Dòna Negreta li escopís pels pòts.


Quatre que penjan, quatre que pòrtan, doas que defendon, dos que fan lum, mas tot aquò fa pas qu'un.


Passa per un bartàs, per un camin passariá pas.


Cobèrt de pèl siái pas una bèstia, plen de fuèlhas siái pas un arbre, camini pas, mas me fau portar.


A ni man ni braces ni cap, pasmens, dimenges e setmanas trabalha que degun non sap, amb sas banas.


Camp blanc semenat de negre, tres buòus que butan la relha.


Una dòna que coneissètz, vos fugís quand la seguètz, e vos sèc quand la fugissètz.


De jorn e de nuèch, amb sas agulhas trabalha ; i vei pas, mas se poncha pas.


Sèm de la meteissa familha: sèt garçons e pas cap de filha, cadun de nosautres a un nom, cadun morís al cap d'un jorn, mas ressuscita totjorn.


Quatre patas sus quatre patas, quatre patas espèran quatre patas, quatre patas venon pas, quatre patas se'n van, quatre patas demòran.


Long coma los blats, verd coma los prats, blanc coma lo lach.


Tanlèu nascut, tanlèu claus; fa cent lègas dins un saut.


Pòrti corona, mas siái pas rei, ai cent femnas malgrat la lei, ai d'esperrons e siái pas cavalièr.


Pesa pas dos uòus, e laura pus plond qu 'un parelh de buòus.


Quicòm m'es tombat del cuol, qual sap qué pòt èsser?


Ai un lençòl que pòdi pas plegar, d' escuts que pòdi pas comptar e una poma que pòdi pas manjar.


Manja pel ventre, caga per l'esquina; endevinha - o, Franquina !


Se me tustan, m'ausisson ; se m'ausisson, arriban ; mas me cali quand son aquí.


Vaca cardina, traucada per l'esquina, molsa pel front, devinha qu'es aquò, luron !


A lo cap d'un ase, a l'esquina d'un ase, a las patas d'un ase, a la coa d'un ase, mas un ase es pas.


A lo cap e lo morralh tot coma un caval, a l' esquina e lo moscalh tot coma un caval, a la coeta e lo pendalh tot coma un caval, a los pès e los pesalhs tot coma un caval, e pasmens es pas un caval.


Pindolin pindolava, Gingolin gingolava, Pindolin tombèt, Gingolin l' amassèt.


Ausissètz aquel crime tant òrre: cada matin, sens pietat, lo fraire tua la sòrre, e puèi, lo ser arribat, a l'ora de s'anar jaire, la sòrre tua lo fraire.


Dètz frairons, en tota sason, passan fòrça temps en preson, e pasmens, causa plan rara, i languisson pas pauc ni pro ni per la lei que los separa e los claus separadament, cinc dins cade compartiment.

Anèxes

Tièra dels utis de recerca per la mesa al punt del corpus de frasas e de la correccion.

Recèrca per categorias

Categorias

Tièira de letras

Causir una letra per trapar la tièira de mots e las frasas qu'emplegan lo mot.

tièira de letras
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z chifra punctuacion

4 de coberta

4 de coberta